Doğan Hızlan hurriyet.com.tr

ÇEVİRİNİN ulusların kültür yaşamının biçimlenmesindeki rölünü, etksini biliyoruz.
Çeviri edebiyatının kültürel, edebî zenginleşmemizdeki işlevini, Hasan Âli Yücel’in kurduğu Millî Eğitim Bakanlığı Klâsikleri sayesinde sağladığımızı anımsatmak gerekir. Tercüme Bürosu eğitim girişimlerimizin en önemlisidir.
Ülker İnce, Işın Bengi-Öner’in Kızılcık karpuz olur mu hiç? İlâhi çevirmen çalışması, ilk okuyuşta sadece çevirmenleri ilgilendiren bir kitap gibi görünebilir. Ancak, çeviriye meraklı, çeviri üzerine düşünen, çeviri yapmak isteyen herkes bu çalışmadan yararlanacaktır. Kitabın kapağındaki bir yazı, çalışmanın amacını, niteliğini belirliyor: “Metin türü bilgisine sahip, çevirinin gereklerini kavramış, bilinçli kararlar alabilen çevirmenler yetiştirmek nasıl mümkün olabilir? Bu soruya yanıtlar arayan deneysel bir Metin Atölyesi çalışması…”
İyi bir çevirmen olmak için bu derslere girdiniz, bu kitabı da okudunuz. İşte asıl emek verilecek bölüm bundan sonra başlıyor.
Çevirmen nasıl olmalı, çeviride yetkinlik için gereken ögeler nedir? Cevabını kitaptan alalım; “çeviride yetkinlik, çevirmenlerin her iki kültüre ve dile hâkim, her iki kültürde de metin bilgisine ,erek dilde metin üretme becerisine sahip ve tabii, kültür ile dil durağan, değişmez şeyler olmadığı için, her zaman araştırmaya gereksinim duyan ve araştırmayı bilen kişiler olmasına bağlı.”
Kitabın başındaki bilgileri öğrenip, sindirdikten sonra, Uygulamalar’a geçeceksiniz. Şiiri çevirirken karşılaşılan güçlükler, aşılması gereken engeller, bu uygulamalarda çözüme ulaşıyor.
Alınan örnekler sıradan bir edebiyat okurunun bildiği parçalar, onun için kitabı çevirmen olmayanlar da okuyabilir diyorum. Çünkü bir okur, bu çalışmanın, uygulamanın izini sürerek, bir çevirinin başarılı olup olmadığını anlayabilir. Örnekleri yazınca, bu yargıma katılacaksınız.
Orhan Veli’den; ‘İlâhi Kızılcık’, Can Yücel’den, ‘Kitabesiz Seng-i Mezar’, F.Scott Fitzgerald’ın The Great Gatsby romanından bir parça, Lawrence Durrell’in Bitter Lemons of Cyprus adlı kitabından bir parça.
Çevirideki bazı kavramlar üzerine de tartışacak bilgileri burada okuyacabileceksiniz. Hiç kuşkusuz, hepimizin çeviri denince zihnimizi kaplayan, sadakat sorunu aklımıza yine gelecektir. Sonsöz’de, bu sadaket meselesine değiniliyor:
“Kitabın başlığında bir soru cümlesi var ve sanki yanıtı da içinde: Kızılcık karpuz olur mu hiç? İlâhi çevirmen! Elbette olmaz! Bunu bilmeyecek ne var? Ama dikkat edilirse kitabın bu soruya yalnızca ‘Olmaz’ yanıtını vermediği görülecektir.”
Örneğin Orhan Veli’nin “Kızılcık” şiiri üzerinde çalışırlarken, bu kısa ama bütünlüklü metin üzerinde birtakım değişiklikler yaparak çeviride karşılaşılan sorunlar incelenmiş. İLk etapta kızılcık meyvesinin yerine başka meyve isimleri yazılarak bütünlügğün bozulup bozulmadığı, eğer bozuluyorsa neden bozulmuyorsa neden diye sorularak çevirmen adaylarından açıklamalar istenmiş. İki aday bozulmadığını zira burada anlatılmak istenenin kızılcık meyvesi değil, eğretileme yoluyla başka şeyler olduğunu dile getirmişler. Bozulduğunu düşünen adaylardan ikisi meyve ismiyle beraber mantıksal bütünlüğün de bozulduğunu, dolayısıyla başka cümlelerde de değişiklik lyapılması gerektiğini ifade etmiş. Dördü geleneksel “şiir bütündür” anlayışı dolayısıyla bozulacağını dile getirmişler. Daha sonra bunu detaylandırarak iyi bir çeviride olması gerekenleri aktarıyor İnce ve Bengi-Öner. Çeviri metnin kaynak metinle ilişkisi sıkı olmalıdır, ortaya çıkan işin metnin aslıyla ilgisi görülebilmeli ve çevirmende çeviri bilinci ile çeviri kararları olabilmelidir. Bunun da metinsel olarak sağlam dayanakları olmalıdır. diye bu uygulamanın ana fikrini açıklamış İnce ve Bengi-Öner. Uzman veya konuya ilgili herkes için yararlı bir kitap.
DOĞAN HIZLAN’IN SEÇTİKLERİ
Emrah Serbes Erken Kaybedenler İletişim
Franz Kafka Bir Kavganın Tasviri Can
Irmak Zileli Halit Refiğ – Doğruyu Aradım Güzeli Sevdim Bizim Kitaplar
D. Miller, J. Taylor Mimarlık NTV Kitap
Halil İnalcık Devlet-i ‘Aliyye İş Bankası Kültür Yayınları